Het cadeau

Er giert een ijzige wind met hoge tonen door de Beatrixstraat. De lampjes in de platanen slingeren heen en weer, waardoor het warme gele licht over de bakstenen danst. Zelfs de enorme kerstboom op het plein, die dit jaar wonder boven wonder onaangetast bleef, deint zachtjes mee op het ritme. Zo nu en dan tikken er twee kerstballen zacht tegen elkaar, alsof ze het lied van de wind aanvullen. Het is bar koud en er zit vocht in de lucht, maar de bewoners verstoppen zich in hun warme huizen en genieten van hun kerstdiner. De meesten hebben het niet eens door dat de eerste sneeuwvlokken naar beneden vallen. Zij draaien onbezorgd een stukje kipfilet om op de bakplaat of trekken het cadeaupapier van hun nieuwe aanwinst. Behalve op nummer tien. Net als bij de andere woningen straalt daar het warme licht van de kerstboom door het venster naar buiten en hangt de geur van gourmet door het hele huis. Toch staart hier de vrouw des huizen vanachter dat raam met een lege blik naar de verlaten straat. Achter haar ligt de eettafel bezaait met restanten van het diner en rusten de hoofden van haar man en twee zoons op hun vieze borden. Dertig minuten geleden stierven zij gezamenlijk.

De deuren van de Albert Heijn schuiven dagelijks op stipt acht uur open. Voor het gebouw staat een grote groep mensen ongeduldig te wachten. Maria rolt even met haar ogen en zucht diep. Had ze haar kerstinkopen gisteren maar gedaan. Ze heeft een bloedhekel aan de drukte rond deze tijd van het jaar. Naast haar staat een ouder stel tegen elkaar te brommen. De man wil kaasfonduen maar zij heeft de kleinkinderen gourmetten beloofd. Maria kijkt toe hoe de oudere dame de gerimpelde handen van haar man vastpakt.

“Ik weet het goedgemaakt schat. Vanavond gourmetten we. Morgen hebben we het huis voor ons twee, dan genieten we samen van de kaasfondue. Net als toen in Zwitserland, weet je nog?”

De man straalt en geeft ze vrouw een kus op de wang. Dan gaan de rolluiken ratelend omhoog en schuiven de deuren open. Maria hobbelt in het gedrang mee naar binnen. Overal om haar heen lopen tweetallen. Zij is de enige die alleen boodschappen doet. Haar ogen prikken. Frank haat de supermarkt. De drukte, het getetter van de mensen, de onrust. Maria begrijpt heus wel waarom hij liever thuis blijft, maar hij stuurt haar toch ook op pad? Dat doet ze toch ook zonder zeuren? Kan hij dan niet die ene dag in het jaar even meehelpen? Ze wrijft vermoeid met haar hand over haar gezicht. Al stuurt hij de jongens maar mee. Tim en Alex zijn verdomme bijna oud genoeg om op zichzelf te wonen, maar ze steken geen poot uit. Laat mama het maar doen. Als ze dan al eens om hulp vraagt, werpen ze haar van die geïrriteerde blikken toe en zuchten ze diep. Alsof ze hen de grootste gunst in de wereld vraagt, terwijl het vaak alleen maar om de afwas gaat, die nog in de vaatwasser moet worden gezet. Terwijl zij de hele dag slooft. Ze poetst het huis, werkt een paar uur als postbezorgster en maakt daarna ook nog eens het avondeten. Toch steken ze geen van allen een poot uit. Profiteurs zijn het.

Geïrriteerd plukt Maria twee pakken speklapjes uit de koeling. Ze steekt haar hand uit naar de laatste biefstuk, maar iemand is haar net voor.

“Hey, buurvrouw.”

Maria kijkt op. Haar ogen schieten vuur. Voor haar staat de oudere vrouw van op de hoek. Ook zij is alleen. De hitte van haar woede ebt langzaam weg en Maria voelt hoe haar ademhaling rustiger wordt.

“Helena, goedemorgen.”

“Gaat alles wel goed, je ziet er zo moe uit.”

Maria glimlacht zwakjes.

“Ach ja, je weet hoe het gaat he. De mannen laten weer eens afweten.”

Helena knikt. Ze kijkt in het schap en ziet dat er geen biefstukken meer zijn. Dan steekt ze de verpakking in haar hand uit naar Maria. Ze kijkt er naar. Het is een mooi stuk vlees en het is voldoende voor haar alleen, maar dat kan ze toch niet zo maar aanpakken. Ze wil net haar hoofd schudden en de buurvrouw bedanken, als een jonge man op hen afloopt.

“Helena, alles goed?”

“Ja hoor. Maria, dit is mijn schoonzoon, Pieter. Pieter, dit is de buurvrouw van tien.”

De man knikt het tweetal toe en legt dan zijn arm liefelijk om zijn schoonmoeder. Maria bedenkt zich geen tweede keer. Ze pakt de biefstuk uit de gevlekte handen, knikt kordaat en maakt zich dan uit de voeten. Iedereen op de wereld heeft iemand, behalve zij.

Om tien voor twaalf staat Alex naast zijn moeder aan het aanrecht. Hij pikt stukjes vers gesneden komkommer van de schaal en vraagt voor de derde keer wanneer ze gaan lunchen. Maria knijpt haar ogen even dicht en snuift geïrriteerd door haar neus. Alex puft en schudt met zijn hoofd. Hij grijpt de schaal met komkommers en maakt zich uit de voeten. Maria steekt haar hand uit en grijpt hem bij zijn pols.

“Die komkommers blijven hier.”

“Ja dag, ik heb honger.”

Alex rukt zich los en loopt de keuken uit alsof er niets is gebeurd. Maria voelt een hitte in haar borst verspreiden. Ze klemt haar kaken op elkaar en balt haar vuisten. Haar hele lichaam trilt en achter haar ogen prikken de tranen. Even overweegt ze om hem achterna te lopen en hem een flinke veeg uit de pan te geven, maar ze is te moe. Ze kan zo’n confrontatie nu niet aan. Er moet nog teveel gebeuren. Dan maar geen komkommersalade. Nog altijd trillend grijpt ze een gebakken kipfilet vast en begint hem te plukken. Tim moet en zal zijn broodje pulled chicken hebben, Frank zijn knakworstjes en Alex een pasteitje. Natuurlijk is soep met een broodje niet voldoende. Nee, de mannen moeten perse uitgebreid lunchen. Ze zullen geen van allen een poot uitsteken om het eten voor vanavond klaar te zetten, maar Maria mag zich wel de hele dag uitsloven in de keuken. Zachtjes gromt ze, maar werkt stug door. Ze laat zich zeker toch niet kennen?

Om half twee zet Maria het laatste bord in de vaatwasser. Tim en Alex staan buiten een balletje te trappen en Frank doet alsof hij slaapt. Maria kijkt over haar schouder naar haar echtgenoot, die uitgerekt op de bank ligt. Zijn ogen dicht, zijn ademhaling rustig. Eigenlijk zou ze hem een trap onder zijn ballen moeten geven en hem aan het werk moeten zetten, maar nu ze hem zo ziet liggen, voelt ze de kriebels in haar buik. Ze houdt van die man, ze houdt van haar kinderen. Ze zijn het mooiste geschenk in haar leven. Hij heeft haar dat gegeven. Frank zorgt voor haar, op zijn eigen manier. Ze heeft nog nooit een dag honger geleden, of zich zorgen gemaakt over het geld. Hij regelt alles. Maria glimlacht, draait zich om en neemt het aanrecht af.

Om kwart over vijf loopt haar man eindelijk de keuken in. Maria staat net de kip schoon te maken om hem te marineren. Frank kijkt er met een schuin oog naar en schudt dan zwijgend haar hoofd. Hij pakt een fles jenever uit de kast en schenkt zichzelf een flink glas in. Nu is het Maria’s beurt om zwijgend haar hoofd te schudden.

“Wat?”

“Het is pas net vijf uur geweest, Frank.”

“Dus? Wil je er ook een?”

Hij tilt de fles naar haar toe en kijkt haar uitdagend aan. Als Maria ook maar iets verkeerd zegt, ontploft hij en gaan ze een ongezellige avond tegemoet. Ze opent haar mond, maar ziet vanuit haar ooghoek hoe de jongens het huis weer inkomen. Dit moet ze niet doen waar zij bij zijn. Ze knijpt haar lippen op elkaar en schudt nogmaals haar hoofd. Haar man volgt haar blik en ziet zijn zonen. Hij weet precies wat Maria denkt. In stilte bidt ze dat hij zich inhoudt.

“Durf je nou niets te zeggen? Nou je kinderen binnen zijn? Nu heb je ineens niet meer zo’n grote bek hè?”

Alex en Tim kijken nieuwsgierig de keuken in. In twee passen staat Frank over haar gebogen en blaast zijn naar drankstinkende adem in haar gezicht. Maria klemt haar kaken op elkaar. Hij heeft haar nog nooit met een vinger verkeerd aangeraakt en ze weet dat hij dat ook nooit zal doen. Dit is gewoon zijn behoefte om de hiërarchie in het huishouden duidelijk te maken. Het is zielig hoe hij haar de grond intrapt om zichzelf goed te voelen. Normaal buigt ze haar hoofd en houdt ze zich stil, maar het is kerstavond. Moet hij haar op deze dag echt behandelen als een hond? Als een slaaf? Alsof ze niets waard is? Ze lijkt verdomme wel een veredelde huismeid. Ze tuurt naar Frank, kijkt hem recht in de ogen en knijpt de hare iets samen.

“Ik zei dat het net pas vijf uur is geweest, Frank. Je hoeft nog geen borrel te drinken, anders ben je de hele avond laveloos. Het is kerstavond en ik wil godverdomme dat jullie daar alle drie bij zijn. Helder van geest en enthousiast. Is dat duidelijk?”

Frank trekt zijn wenkbrauw op en kijkt zijn vrouw verbaast aan. De jongens staan doodstil op de mat, hun monden opengevallen. Ze hebben hun moeder nog nooit zo gehoord. Iedereen schrikt van de klets die volgt. Maria grijpt naar haar wang, die rood gloeit en klopt. Franks hand zweeft nog even in de lucht en trilt. Dan draait hij zich om en beent hij met het volle glas naar de woonkamer.

“Jij gaat hier de dienst niet uitmaken, maf wijf.”

Terwijl ze snikkend tegen het aanrecht aanzakt, lopen Tim en Alex naar haar toe. Maria voelt haar hart groter worden. Ze komen haar troosten, de jongens. Ze veegt de tranen zelfs al van haar wangen, maar ziet in een waas hoe de benen van het tweetal haar stilletjes passeren. Achter haar pakt Alex een bak chips en Tom twee blikjes cola. Daarna verdwijnen ze uit de keuken. Maria heeft niet eens de kracht om te zeggen dat het avondeten bijna klaar is.

Om zes uur zit het gezin rond de tafel. Na een korte huilbui heeft Maria de ellende van zich afgezet en zichzelf van de koude keukenvloer getild. Het is kerstavond en Frank gaat dat niet verzieken. Daarom heeft ze haar mooie servies uit de doos gehaald, het echte zilver gebruikt en de kristallen wijnglazen op tafel gezet. Zij vindt kerstavond belangrijk, dus ze gaat er van genieten. Wat de rest van het huishouden dan ook doet. De jongens kijken met grote ogen naar de lekkernijen op tafel, terwijl Frank daaronder zijn vrouw even zachtjes in haar bovenbeen knijpt. Maria kijkt hem aan. Hij knijpt zijn ogen zachtjes dicht, zijn manier van excuses maken. Als ze het hier bij laat zal de rest van de avond plezierig verlopen. Ze glimlacht zwakjes. Niet iedere strijd is het waard om aan te gaan.

Hoewel de gourmet dikke vetspetters achterlaat op haar mooie linnen, geniet Maria met volle teugen. Ze voelt haar stijve spieren ontspannen en de vermoeidheid zakken. De mannen eten hun buik rond, er wordt flink gelachen en de wijn is overheerlijk. Maria krijgt er rode wangen van. Alex vertelt een verhaal over een docent op school, die uit haar broek scheurde toen ze een koprol maakte. De bulderende lach van Frank vult het hele huis. Maria probeert er niet aan te denken hoe hypocriet hij is. Dat hij nu liefdevol en warm is terwijl hij haar een paar uur eerder nog een klap verkocht. Ze probeert er niet aan te denken dat hij keer op keer profiteert van haar harde werken, zonder zelf ook maar een poot uit te steken. Dat niemand in dit huishouden respect voor haar heeft. Ze probeert het, maar het lukt haar niet. Van het ene op het andere moment voelt ze haar maag zakken. Ze voelt de tranen achter haar ogen prikken en ze slikt met moeite een dikke prop in haar keel weg. Ze houdt van kerst omdat ze dan omringt wordt met de liefde van haar familie. Zo zou het moeten zijn.

“Zullen we die vlegels hun cadeautje dan maar geven?”

“Ja, ja. Goed idee.”

Frank haalt haar uit haar dagdroom. Maria staat op, loopt naar de kast en haalt daar twee identieke cadeaus uit. De jongens kijken verheugd op en trekken simultaan het papier van de dozen.

“Een iPad!”

Ze roepen het in koor en kijken elkaar dan lachend aan. Hun aandacht gaat nu volledig uit naar het openmaken van de doos en het installeren van hun nieuwe speeltjes. Frank en Maria kijken glimlachend naar de kinderen. Dan tovert Maria een klein doosje uit de zak van haar hesje. Ze steekt het uit naar haar man, die haar verbaasd aankijkt.

“Maria?”

“Een kleinigheidje.”

Zijn ogen stralen terwijl zijn vingers aan het papier pulken. Een paar seconden later wordt het doosje van Sem Lewis zichtbaar. Frank hapt naar adem en opent het. Op het kussentje ligt een matzwart herenhorloge. Het rode logo op de wijzerplaat springt er echt uit. Frank tilt zijn hoofd op en kijkt naar zijn vrouw. Ze ziet hoe hij glimt. Hij wilde al maanden een goed horloge halen, maar het kwam er steeds maar niet van.

“Wat prachtig. Dank je.”

Hij kust Marie op haar wang. Ze lacht verliefd. Verwachtingsvol kijkt ze de tafel rond. Haar zoons zijn druk bezig met hun tablet en haar man is het horloge aan het inspecteren. Ze kucht een keer, maar krijgt alleen een verwarde blik van Alex toegeworpen. Dit is vast een geintje, toch?

“Zijn jullie blij met jullie cadeaus?”

“ja, zeker. Tof.”

“Dit is echt awesome, mam.”

“Hm-mm.”

De reacties komen door elkaar, maar niemand neemt de moeite om haar even aan te kijken. Natuurlijk niet. Ze zijn afgeleid. Door de cadeaus die zij voor hen heeft gekocht. Ze hebben geen cadeautjes voor elkaar gekocht en dus ook niet voor haar. Net als vorig jaar pist zij weer naast de pot. Ze wist wel dat ze die nieuwe telefoon voor zichzelf had moeten kopen, nu moet Frank eerst zien te overtuigen dat ze echt een ander toestel nodig heeft.

“Mam, krijgen we nog een toetje?”

Maria kijkt op naar haar zoon, maar heeft zijn gezicht op het scherm gericht. Ze voelt hoe alle energie uit haar lichaam glijdt.

“Natuurlijk, schat.”

Om tien voor acht zet Maria de vlaflips op tafel. Ze heeft er flink wat siroop in gedaan. Frank neemt als eerste een hap. Hij trekt zijn wenkbrauwen even samen en haalt zijn neus op. Dan schudt hij zijn hoofd en eet verder. De jongens volgen snel. Ook zij stoppen even naar de eerste hap, maar eten dan braaf door. Op het aanrecht ligt een leeg zakje rattengifpasta. Maria is het zat om altijd op de laatste plaats te komen. Geduldig wacht ze af tot het werkende bestandsdeel, alfa-chloralose, toeslaat. Tim merkt als eerste dat zijn spieren niet meer doen wat hij wilt. Verbaast laat hij de gloednieuwe iPad op de grond kletteren.

“Mlamma lik vloel me liet lekkel”

Door de dubbele tong is hij bijna niet te verstaan. Maria glimlacht zwakjes, staat op en loopt naar hem toe. Ze aait hem over zijn haren en geeft hem een kus op zijn hoofd.

“Ga maar slapen, schat. Jullie gaan allemaal slapen.”

Frank en Alex kijken haar geschrokken aan. Haar man probeert op te staan, maar zakt direct weer door zijn benen. Het drietal hapt nu naar adem, maar hun longen weigeren dienst. Het signaal vanuit de hersens wordt geblokkeerd. Alex stuiptrekt drie keer en valt dan voorover. Hij was altijd al een zwakke. Frank houdt het wat langer vol. Traag probeert hij een glas te pakken en deze naar Maria te gooien, maar ze heeft het al uit zijn hand getrokken voor het zover komt. Ze slaat hem in het gezicht. De knal galmt na in haar oren.

“Nu heb je niet meer zo’n grote bek, hè?

Ze kijkt toe hoe het licht uit zijn ogen verdwijnt en glimlacht dan tevreden. Achter haar laat Tim eindelijk zijn hoofd op zijn bord knallen. Maria zucht. Eindelijk rust. Haar lijf voelt zwaar en haar oogleden zakken langzaam naar beneden. Ze is zo moe. Traag loopt ze naar de slaapkamer toe. Wat zal ze vannacht heerlijk slapen. Geen gesnurk, geen muziek van de jongens. Gewoon even stilte. Tijd voor Maria. Ze knipt het licht van de kamer aan en knippert even met haar ogen. Op het bed ligt een lege koffer met daarin vier tickets en een brief. Ze pakt een van de tickets.

Amsterdam- Miami

Frank is het niet vergeten, ook al heeft ze het hem met Pasen verteld. Hij is niet vergeten dat ze in de zomer naar Miami wilde. Ze pakt de brief en leest de woorden. Haar ogen vullen zich met tranen.

Mama, we geven je geen genoeg credit voor wat je voor ons doet. Nooit vraag je ons om hulp, maar je staat wel altijd voor ons klaar. Je bent de sterkste vrouw die wij kennen. Jouw liefde voor ons is grenzeloos. We zeggen het niet genoeg, maar bedankt mam. Bedankt dat jij zo goed voor ons zorgt. Deze vakantie is voor jou, we hebben allemaal ons spaargeld samengelegd. We gaan je lekker in de watten leggen.

Maria strompelt naar beneden, naar het raam. Ze kijkt uit over de straat en vraagt zich af wanneer de agenten die ze zojuist sprak zullen verschijnen. Achter haar ligt de eettafel bezaait met restanten van het diner en rusten de hoofden van haar man en twee zoons op hun vieze borden. Dertig minuten geleden stierven zij gezamenlijk.